رسول مجیدی، فعال میراثفرهنگی در گلپایگان، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا با اشاره به قدمت و اهمیت قلعه تاریخی وداغ گفت: این قلعه را میتوان قدیمیترین قلعه گلپایگان دانست که با توجه به نتایج کاوشهای باستانشناسی و شواهد موجود، بخشهایی از آن قدمتی چند هزار ساله دارد و همچنان ظرفیت انجام کاوشها و پژوهشهای بیشتر را دارد.
او درباره وجه تسمیه قلعه وداغ اظهار کرد: «وداغ» از دو بخش تشکیل شده و ظاهراً به آب گرمی اشاره دارد که در گذشته در اطراف قلعه جریان داشته است. چشمه آب گرم در این محدوده وجود داشته و از آب آن برای استحمام در حمامی که در مجموعه قرار داشته استفاده میشده و به همین دلیل نام «وداغ» برای قلعه شکل گرفته است.
مجیدی افزود: این قلعه تا حدود نیم قرن پیش محل سکونت بوده، اما بهتدریج خالی از سکنه شده و با گذشت زمان سقف بناها فروریخته و بخشهایی از سازه روی یکدیگر قرار گرفته است. به نظر میرسد در زیر بخشهای موجود قلعه، دو طبقه دیگر نیز وجود داشته باشد که میتواند موضوع کاوشهای باستانشناسی و پژوهشهای تخصصی قرار گیرد.
این فعال میراثفرهنگی ادامه داد: در دهه ۱۳۸۰ اقداماتی برای ثبت ملی قلعه انجام شد و در همان دوره کاوشهای باستانشناسی نیز صورت گرفت. در برخی گزارشها قدمت محوطه به عصر آهن نسبت داده شده است که در صورت تأیید، نشاندهنده قدمتی حدود چهار تا پنج هزار ساله برای بخشهایی از محوطه خواهد بود.
او با اشاره به تفاوت قدمت بخشهای مختلف بنا گفت: پایهها و لایههای زیرین قلعه میتوانند بسیار قدیمی باشند، در حالی که برجها و بخشهای فوقانی در دورههای متأخرتر ساخته یا بازسازی شدهاند. بنابراین برای شناخت دقیق تاریخ این قلعه، باید لایههای مختلف آن بهصورت علمی مورد بررسی و کاوش قرار گیرد.
مجیدی همچنین از وجود حمام تاریخی در این مجموعه خبر داد و گفت: این حمام در دوره صفوی به مجموعه اضافه شده و مردم از آن استفاده میکردند. متأسفانه حمام در مقطعی بهطور کامل از بین رفت، اما طی سالهای اخیر روند احیا و مرمت آن آغاز شد.
او با اشاره به فعالیتهای خود برای حفاظت از این مجموعه اظهار کرد: حدود چهار تا پنج سال است که روی این مجموعه در حوزه گردشگری کار میکنم. هدف این است که با ایجاد کاربری مناسب و اقتصادی برای حمام، زمینه حفاظت بهتر از قلعه نیز فراهم شود.
این فعال میراثفرهنگی با اشاره به مالکیت مجموعه گفت: قلعه و حمام در فهرست آثار ملی قرار دارند و در سالهای گذشته تعرضهای مختلفی به این محوطه صورت گرفته است.
مجیدی افزود: حتی در مقطعی شهرداری در بخشی از قلعه اقداماتی انجام داده و سازهای سیمانی در دل قلعه ایجاد کرده بود. همچنین محوطه به محل رفتوآمد موتورسواران تبدیل شده بود و برخی افراد با موتورهای تریل روی تپه و بخشهای تاریخی حرکت میکردند.
او ادامه داد: یکی دیگر از مشکلات، حضور حفاران غیرمجاز بود. با وجود اینکه قلعه در کنار جاده قرار دارد، در شبها افرادی برای جستوجوی گنج به محوطه مراجعه میکردند. خوشبختانه با اقداماتی که در سالهای اخیر انجام شده، بخش زیادی از این تعرضها و آسیبها متوقف شده است.
مجیدی تأکید کرد: با این حال، قلعه وداغ همچنان نیازمند کاوش، پژوهش و مطالعات باستانشناسی است. حتی آقای فیاضی نیز بارها اعلام کرده است که اگر باستانشناسی برای کاوش و مطالعه این مجموعه ورود کند، آمادگی دارد در زمینه سرمایهگذاری و ادامه روند احیا همکاری کند. باید تکلیف محوطه از نظر باستانشناسی مشخص شود تا اگر آثار پیشاتاریخی و تاریخی ارزشمندی در زیر خاک وجود دارد، بتوان بر اساس نتایج کاوش برای حفاظت و معرفی آن برنامهریزی کرد.
او با اشاره به اهمیت موقعیت تاریخی قلعه وداغ گفت: این قلعه در مسیر ارتباطی قرار داشته و به همین دلیل در سفرنامهها و منابع تاریخی نیز به آن اشاره شده است. یکی از سفرنامههایی که به این منطقه اشاره کرده، سفرنامه ابنبطوطه است و در برخی منابع تاریخی مربوط به گلپایگان نیز اطلاعاتی درباره این محدوده وجود دارد.
مجیدی درباره ساکنان قدیمی قلعه نیز گفت: آخرین ساکنان قلعه افرادی بودند که امروز در روستایی از محلات زندگی میکنند. درباره علت ترک قلعه نیز روایتهای محلی مختلفی وجود دارد.
این فعال میراثفرهنگی با اشاره به ظرفیتهای باستانشناسی گلپایگان گفت: گلپایگان حدود ۳۶۰ اثر تاریخی دارد که بخشی از آنها به محوطهها و تپههای تاریخی تبدیل شدهاند. حدود ۱۵۰ محوطه تاریخی در این شهرستان وجود دارد که بسیاری از آنها زیر خاک مدفون شدهاند و نیازمند پژوهش، کاوش و معرفی هستند.
مجیدی در پایان گفت: قلعه وداغ تنها یک بنای تاریخی نیست، بلکه بخشی از تاریخ و هویت گلپایگان است و احیای آن میتواند در کنار حفاظت از میراث فرهنگی، به توسعه گردشگری منطقه نیز کمک کند. برای رسیدن به این هدف، انجام مطالعات باستانشناسی، تعیین دقیق لایههای تاریخی، حفاظت اصولی و تعریف کاربری سازگار با ارزشهای بنا ضروری است.
انتهای پیام/
نظر شما